Thiên kiến xác nhận (Confirmation Bias) là một lỗi tư duy thường gặp ở các nhà đầu tư cá nhân trên thị trường tài chính. Người có thiên kiến này có xu hướng tìm kiếm, giải thích, và ghi nhớ thông tin theo cách củng cố niềm tin, giả định hoặc quan điểm có sẵn của họ. Điều này có thể khiến họ khó tiếp nhận hoặc đánh giá thông tin mới một cách khách quan. Cụ thể, khi chịu tác động của thiên kiến xác nhận, nhà đầu tư thường có xu hướng ưu tiên những thông tin ủng hộ quyết định của mình và bỏ qua hoặc xem nhẹ những thông tin trái chiều [1].
Nghiên cứu chỉ ra rằng nhà đầu tư thường có xu hướng tìm kiếm thông tin củng cố cho các quyết định đầu tư trước đó. Ví dụ, sau khi mua một cổ phiếu, họ có thể tập trung vào các tin tức tích cực về công ty và bỏ qua những cảnh báo rủi ro hoặc phân tích tiêu cực. Điều này có thể dẫn đến sai lệch trong đánh giá và các quyết định đầu tư kém hiệu quả [2].
Thiên kiến xác nhận còn thể hiện ở việc nhà đầu tư có xu hướng nắm giữ quá lâu những khoản đầu tư thua lỗ vì kì vọng vào những thông tin tích cực và sự phục hồi của giá cổ phiếu. Tâm lý cchung của nhà đầu tư khiến họ có khuynh hướng bảo vệ quan điểm đầu tư ban đầu và không sẵn lòng xem xét hay chấp nhận những bằng chứng cho thấy họ đã sai. Do đó, họ tiếp tục nắm giữ các khoản đầu tư, ngay cả khi giá trị đang giảm. Thiên kiến xác nhận có thể bắt nguồn từ việc nhà đầu tư thu thập thông tin một cách chọn lọc, chỉ tìm kiếm những dữ liệu củng cố niềm tin sẵn có của họ[3].
Một số hệ quả không tốt của sự thiên kiến xác nhận trong đầu tư tài chính thường thấy là:
- Hiệu suất đầu tư kém hơn: Nhà đầu tư thường giữ lại các khoản đầu tư thua lỗ nhưng phù hợp với thông tin đã ghi nhận của mình.
- Tăng tần suất giao dịch: Do quá tự tin và chỉ chú ý đến thông tin phù hợp với dự đoán của mình, nhà đầu tư thường thực hiện quá nhiều giao dịch, dẫn đến chi phí giao dịch cao và giảm hiệu suất.
- Rủi ro cao hơn: Thiên kiến xác nhận khiến nhà đầu tư không nhận diện được các tín hiệu rủi ro tiềm ẩn, dễ rơi vào các bong bóng thị trường và khủng hoảng tài chính.
Một số giải pháp để tránh thiên kiến xác nhận
Để giảm thiểu thiên kiến xác nhận, nhà đầu tư cần cởi mở với các quan điểm khác nhau và mở rộng hệ thống đánh giá của bản thân. Điều này có thể thực hiện thông qua các biện pháp sau:[4]
- Khuyến khích tư duy đa chiều: Nhà đầu tư cần tiếp cận nhiều nguồn thông tin khác nhau, bao gồm cả những thông tin trái chiều với quan điểm hiện tại. Việc tham khảo các phân tích từ các nhà đầu tư có lập trường khác biệt và cố gắng hiểu lý do đằng sau quan điểm của họ là rất quan trọng.
- Phân tích định lượng và giao dịch theo nguyên tắc: Nhà đầu tư có thể dựa vào các chỉ số tài chính, mô hình định giá và phân tích dữ liệu thay vì chỉ tin vào các thông tin chủ quan hoặc cảm tính. Phân tích định lượng sẽ giúp loại bỏ yếu tố thiên kiến và đưa ra các quyết định dựa trên bằng chứng cụ thể.
- Xây dựng thói quen tính toán các thông số: Việc chủ động tính toán các chỉ số tài chính khi có thông tin mới xuất hiện rất quan trọng, giúp tạo nên thói quen đánh giá nghiêm túc các quyết định đầu tư.
- Học hỏi từ kinh nghiệm: Nhà đầu tư nên theo dõi và ghi chép lại các quyết định đầu tư trước đây, phân tích kết quả và nhận diện những trường hợp mà thiên kiến xác nhận đã tác động đến quyết định. Điều này giúp tránh lặp lại những sai lầm tương tự trong tương lai.
Chi nhánh Trung tâm Nghiên cứu khoa học và đào tạo chứng khoán
Tài liệu tham khảo
[1] Shunmugasundaram V, Sinha A. (2024). The impact of behavioral biases on investment decisions: a serial mediation analysis. Journal of Economics, Finance and Administrative. https://doi.org/10.1108/JEFAS-08-2023-0243
[2] Vuong DHQ, Phuc DQ. (2012). An empirical study of individual investors’ behavioral biases in the Vietnamese stock market. Science and Technology Development Journal, 15, 5-13. https://vjol.info.vn/index.php/JSTD/article/view/8675
[3] Cheng CX. (2019). Confirmation bias in investments. International Journal of Economics and Finance, 11(2), 50-55. https://doi.org/10.5539/ijef.v11n2p50
[4] Hoàng NM., Tri NP (2024). Hiệu ứng thiên lệch xác nhận trong đầu tư chứng khoán qua góc nhìn xử lý thông tin.
