Ngày 10/3, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị tuyên truyền, phổ biến Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15) và các nghị định quy định chi tiết thi hành. Các quy định mới tạo khuôn khổ pháp lý minh bạch hơn, tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp nhà nước trong đầu tư, kinh doanh, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ nhằm bảo toàn và phát triển vốn nhà nước.
Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến tới các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp có vốn nhà nước trên phạm vi cả nước.
Phân cấp mạnh, tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp nhà nước
Phát biểu khai mạc hội nghị, bà Nguyễn Thu Thủy - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính) cho biết, qua các giai đoạn phát triển, Đảng và Nhà nước luôn xác định doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.
Theo bà Thủy, việc ban hành Luật số 68/2025/QH15 cùng các văn bản hướng dẫn là bước cụ thể hóa các định hướng lớn của Đảng về phát triển kinh tế nhà nước. “Luật và các nghị định được xây dựng theo cách tiếp cận mới, phân công rõ ràng trong quản lý vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp; tách bạch chức năng quản lý nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu và hoạt động quản trị doanh nghiệp”, bà Thủy nhấn mạnh.
Cùng với việc phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho doanh nghiệp, luật cũng quy định rõ cơ chế giám sát, kiểm tra, đánh giá và công khai thông tin nhằm tăng tính minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp nhà nước, gắn với trách nhiệm giải trình của các chủ thể liên quan.
Giới thiệu các nội dung chính của luật, bà Nguyễn Thu Thủy cho biết hiện cả nước có hơn 800 doanh nghiệp có vốn nhà nước. Trong đó, khoảng 500 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, hơn 200 doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ từ trên 50% đến dưới 100% vốn, còn lại là các doanh nghiệp có tỷ lệ vốn nhà nước thấp hơn. Đáng chú ý, khoảng 80% tổng vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp tập trung ở 214 doanh nghiệp do các bộ, ngành trung ương quản lý.
Luật số 68/2025/QH15 kế thừa nhiều quy định trước đây nhưng có một số điểm mới quan trọng. Một trong những điểm đáng chú ý là bổ sung đối tượng áp dụng là doanh nghiệp nhà nước không do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Doanh nghiệp.
 |
| Bà Nguyễn Thu Thủy - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính) phát biểu tại hội nghị. |
Về nguyên tắc áp dụng pháp luật, luật quy định rõ những nội dung không được quy định trong Luật số 68/2025/QH15 sẽ được áp dụng theo Luật Doanh nghiệp và các quy định pháp luật liên quan. Quy định này giúp tháo gỡ nhiều vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi trước đây.
Luật cũng quy định 5 hình thức đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp, gồm: thành lập mới doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; bổ sung vốn điều lệ cho doanh nghiệp nhà nước; bổ sung vốn tại công ty có vốn nhà nước; góp vốn thành lập doanh nghiệp cùng các thành phần kinh tế khác; và góp vốn, mua cổ phần tại doanh nghiệp chưa có vốn nhà nước. Trong đó, việc Nhà nước góp vốn cùng các thành phần kinh tế để thành lập công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên là quy định mới, tạo thêm phương thức đầu tư linh hoạt cho Nhà nước.
Luật cũng phân định rõ thẩm quyền quyết định đầu tư vốn. Theo đó, Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư từ nguồn ngân sách nhà nước với quy mô trên 30.000 tỷ đồng, Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đối với khoản bổ sung vốn từ lợi nhuận sau thuế được để lại từ 5.000 tỷ đến 30.000 tỷ đồng, trong khi cơ quan đại diện chủ sở hữu và doanh nghiệp được phân cấp mạnh hơn trong các trường hợp còn lại.
Đối với chiến lược phát triển và kế hoạch kinh doanh, thẩm quyền quyết định thuộc Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty, thay vì phải trình nhiều cấp như trước. Điều này giúp giảm bớt các khâu trung gian, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Bên cạnh đó, quy định mới về phân phối lợi nhuận sau thuế cho phép doanh nghiệp được giữ lại một phần lợi nhuận để tái đầu tư sau khi trích lập các quỹ cần thiết; phần không sử dụng mới nộp về ngân sách nhà nước.
Theo bà Nguyễn Thu Thủy, việc hoàn thiện khung pháp lý mới sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước, đồng thời tạo không gian phát triển rộng hơn cho doanh nghiệp nhà nước, thúc đẩy khu vực kinh tế nhà nước tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế.
Thiết lập cơ chế giám sát nhiều tầng đối với vốn nhà nước
Tại hội nghị, ông Nguyễn Hoàng - Trưởng phòng Nghiệp vụ 2, Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), đã giới thiệu những nội dung chính của Nghị định số 365/2025/NĐ-CP về giám sát, kiểm tra, đánh giá, xếp loại, báo cáo và công khai thông tin trong quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Theo ông Hoàng, nghị định được thiết kế với 6 chương, 46 điều, tập trung vào ba nhóm nội dung lớn: giám sát và kiểm tra; đánh giá, xếp loại doanh nghiệp và người đại diện vốn nhà nước; và báo cáo, công khai thông tin.
Một điểm mới đáng chú ý là nghị định tách bạch rõ hoạt động giám sát, kiểm tra và thanh tra. Trong đó, giám sát được thực hiện thường xuyên nhằm đồng hành với doanh nghiệp, kịp thời phát hiện và cảnh báo rủi ro; kiểm tra tập trung vào việc xác định đúng - sai trong những trường hợp cần thiết hoặc khi có dấu hiệu rủi ro; còn thanh tra được thực hiện theo quy định của pháp luật về thanh tra.
Nghị định cũng thiết kế cơ chế giám sát, kiểm tra theo ba tầng. Tầng thứ nhất là giám sát của Chính phủ; tầng thứ hai là giám sát của cơ quan đại diện chủ sở hữu và tầng thứ ba là cơ chế tự giám sát nội bộ của doanh nghiệp. Trong đó, cơ quan đại diện chủ sở hữu được xác định là trung tâm của hoạt động giám sát vì đây là đầu mối trực tiếp thực hiện quyền và trách nhiệm đối với vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
 |
| Ông Nguyễn Hoàng - Trưởng phòng Nghiệp vụ 2, Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính) chia sẻ tại hội nghị. |
Theo quy định mới, Bộ Tài chính được giao thay mặt Chính phủ thực hiện giám sát, kiểm tra đối với cơ quan đại diện chủ sở hữu. Hoạt động này gồm ba hình thức: giám sát gián tiếp thông qua báo cáo định kỳ; giám sát trực tiếp thông qua các đoàn công tác; và kiểm tra khi cần thiết.
Đối với giám sát trực tiếp, Bộ Tài chính sẽ xây dựng kế hoạch hằng năm và lấy ý kiến của Kiểm toán Nhà nước, Thanh tra Chính phủ cùng các cơ quan liên quan trước khi triển khai nhằm tránh chồng chéo trong hoạt động thanh tra, kiểm tra. Thời gian giám sát trực tiếp tại một đơn vị không quá 15 ngày làm việc, trường hợp phức tạp có thể gia hạn một lần nhưng không quá 7 ngày.
Bên cạnh đó, nghị định cũng quy định cơ chế giám sát đối với doanh nghiệp có vốn nhà nước và người đại diện phần vốn nhà nước. Cơ quan đại diện chủ sở hữu sẽ thực hiện giám sát gián tiếp thông qua báo cáo định kỳ của doanh nghiệp theo quý và năm, đồng thời tổ chức giám sát trực tiếp đối với các doanh nghiệp mà Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ. “Quan điểm xuyên suốt là ở đâu có vốn nhà nước thì ở đó phải có giám sát”, ông Nguyễn Hoàng nhấn mạnh.
Một nội dung quan trọng khác của nghị định là đánh giá và xếp loại doanh nghiệp. Kết quả đánh giá là căn cứ để trích lập quỹ khen thưởng, phúc lợi, xem xét bổ sung vốn điều lệ cũng như đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đại diện vốn nhà nước và kiểm soát viên.
Các chỉ tiêu đánh giá trọng tâm gồm doanh thu, lợi nhuận sau thuế, tỷ suất lợi nhuận, giá trị giải ngân các dự án và mức độ hoàn thành nhiệm vụ được giao. Những yếu tố khách quan như thiên tai, dịch bệnh, nhiệm vụ quốc phòng - an ninh hoặc các nhiệm vụ thử nghiệm công nghệ mới cũng được xem xét loại trừ khi đánh giá để bảo đảm tính công bằng và sát thực tiễn.
Theo ông Nguyễn Hoàng, trong bối cảnh phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho doanh nghiệp theo Luật số 68/2025/QH15, việc thiết lập hệ thống giám sát nhiều tầng và tăng cường kiểm soát nội bộ sẽ là nền tảng quan trọng để bảo đảm mục tiêu bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Tại hội nghị, đại diện Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước cũng giới thiệu nội dung chính của Nghị định số 57/2026/NĐ-CP ngày 12/2/2026 về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp, đồng thời trực tiếp giải đáp các câu hỏi, vướng mắc của các cơ quan, doanh nghiệp tham dự hội nghị.
Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính
