Sáng 03/8/2026, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư số 143/2025/QH15. Với đề xuất cắt giảm 58 ngành, nghề và sửa đổi phạm vi 16 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, dự thảo Luật không chỉ tiếp nối chủ trương cải cách môi trường kinh doanh mà còn chứa đựng nhiều nội dung có tác động trực tiếp đến thị trường tài chính, thị trường vốn và thị trường chứng khoán.
Thu hẹp đáng kể danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện
Theo Tờ trình do Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày, mặc dù Luật Đầu tư năm 2025 đã cắt giảm đáng kể số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, thực tiễn thi hành và phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp cho thấy điều kiện kinh doanh của một số lĩnh vực vẫn còn chồng chéo, phân tán ở nhiều văn bản, làm gia tăng chi phí tuân thủ; đồng thời vẫn tồn tại những ngành, nghề chưa thực sự cần thiết phải quản lý bằng hình thức tiền kiểm.
Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện tại Phụ lục IV của Luật Đầu tư được xây dựng trên cơ sở kế thừa danh mục đã ban hành tại Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ (cắt giảm 56 ngành, nghề, sửa đổi phạm vi 14 ngành, nghề), đồng thời dự thảo Luật tiếp tục cắt giảm thêm 2 ngành, nghề và sửa đổi phạm vi 2 ngành, nghề khác. Theo đó, tổng số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện được đề xuất giảm từ 198 xuống còn 141 ngành, nghề.
Cơ quan soạn thảo ước tính việc cắt giảm nêu trên sẽ giúp bãi bỏ khoảng 786 điều kiện kinh doanh và 232 thủ tục hành chính, qua đó giảm khoảng 175 tỷ đồng chi phí tuân thủ và khoảng 7.500 giờ thực hiện thủ tục mỗi năm cho người dân, doanh nghiệp.
Bên cạnh nội dung sửa đổi Luật Đầu tư, dự thảo còn bổ sung quy định sửa đổi khoản 1, khoản 2 Điều 88 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 và bãi bỏ khoản 6 Điều 29 Luật Đường bộ số 35/2024/QH15 để bảo đảm tính đồng bộ khi cắt giảm các ngành, nghề liên quan đến lĩnh vực xây dựng, giao thông.
Những nội dung định hình khung pháp lý cho thị trường tài chính, chứng khoán
Đối chiếu với Phụ lục IV của dự thảo, có thể nhận diện một số nhóm nội dung có ý nghĩa trực tiếp đối với thị trường tài chính và thị trường vốn:
Duy trì, chuẩn hóa các ngành nghề cốt lõi và mở hành lang cho các dịch vụ tài chính mới. Kinh doanh chứng khoán (số thứ tự - STT 22) và dịch vụ đăng ký, lưu ký, bù trừ, thanh toán chứng khoán (STT 23) tiếp tục được duy trì trong danh mục ngành, nghề có điều kiện. Đáng chú ý, tại STT 23, dự thảo bổ sung "dịch vụ hỗ trợ giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước", đặt nền móng pháp lý ban đầu cho sự hình thành thị trường giao dịch tín chỉ các-bon gắn với hệ thống hạ tầng giao dịch chứng khoán. Đồng thời, "hoạt động cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa" (STT 197) chính thức được đưa vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, mở ra cơ sở pháp lý bước đầu để quản lý hoạt động cung ứng dịch vụ tài sản số, tài sản mã hóa tại Việt Nam.
Củng cố hạ tầng dữ liệu và xếp hạng tín nhiệm. Các dịch vụ trung gian, phân tích, tổng hợp dữ liệu và kinh doanh dịch vụ sàn dữ liệu (STT 194, 196) tiếp tục được quản lý có điều kiện, cùng với dịch vụ xếp hạng tín nhiệm (STT 31), đây là hai nhóm dịch vụ có vai trò quan trọng đối với việc minh bạch hóa thông tin tài chính và nâng cao chất lượng định hạng các tổ chức phát hành trên thị trường trái phiếu, cổ phiếu.
Phát triển định chế đầu tư dài hạn. Kinh doanh dịch vụ quản lý quỹ hưu trí tự nguyện (STT 34) tiếp tục thuộc danh mục ngành, nghề có điều kiện, tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành và giám sát các quỹ đầu tư tổ chức có kỳ hạn dài, tạo nguồn cầu tương đối ổn định cho thị trường chứng khoán trong dài hạn.
Chuyển đổi phương thức quản lý. Điểm xuyên suốt của dự thảo Luật là chủ trương chuyển mạnh từ cơ chế tiền kiểm (cấp phép trước khi hoạt động) sang hậu kiểm (công bố điều kiện kinh doanh, tăng cường giám sát sau cấp phép), qua đó rút ngắn thời gian gia nhập thị trường của doanh nghiệp, bao gồm cả các định chế tài chính, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ.
Nhìn chung, cách tiếp cận xuyên suốt của dự thảo Luật là có chọn lọc: những ngành, nghề có mức độ rủi ro cao, liên quan trực tiếp đến an toàn hệ thống tài chính và quyền lợi của nhà đầu tư như: kinh doanh chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm, dịch vụ xếp hạng tín nhiệm, dịch vụ quản lý quỹ hưu trí tự nguyện tiếp tục được duy trì trong danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; trong khi những điều kiện kinh doanh được đánh giá là không còn thực sự cần thiết, không còn phù hợp với yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới thì được xem xét cắt giảm. Cách tiếp cận có chọn lọc này vừa góp phần tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng hơn cho doanh nghiệp và nền kinh tế, vừa là cơ sở quan trọng để nâng cao năng lực giám sát và bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính trong quá trình chuyển đổi phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Tác động dự kiến đối với thị trường tài chính và thị trường chứng khoán
Về mặt chi phí vận hành, việc bãi bỏ 786 điều kiện kinh doanh và 232 thủ tục hành chính, nếu được triển khai đồng bộ, có thể góp phần cải thiện chi phí tuân thủ của doanh nghiệp nói chung, trong đó có các doanh nghiệp niêm yết, qua đó gián tiếp hỗ trợ biên lợi nhuận và sức hấp dẫn của cổ phiếu trên thị trường thứ cấp.
Việc lần đầu tiên xác lập khung quản lý có điều kiện đối với dịch vụ tài sản mã hóa và dịch vụ hỗ trợ giao dịch trên sàn các-bon trong nước được kỳ vọng là bước đi cần thiết để từng bước thu hút sự quan tâm của dòng vốn tổ chức quốc tế, đặc biệt là các quỹ đầu tư có tiêu chí về môi trường – xã hội – quản trị (ESG), vào các sản phẩm tài chính mới tại Việt Nam. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực mới, tiềm ẩn rủi ro nên phạm vi và mức độ tác động thực tế còn phụ thuộc nhiều vào các văn bản hướng dẫn thi hành sẽ được ban hành sau khi Luật có hiệu lực.
Việc duy trì quản lý có điều kiện đối với dịch vụ quản lý quỹ hưu trí tự nguyện, dịch vụ dữ liệu và dịch vụ xếp hạng tín nhiệm được đánh giá là có thể góp phần củng cố tính minh bạch thông tin và bảo vệ nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu, cổ phiếu, đây vốn là những yếu tố mà các tổ chức xếp hạng thị trường quốc tế thường xem xét khi đánh giá chất lượng thị trường vốn.
Xét trong bối cảnh rộng hơn, cần lưu ý rằng thị trường chứng khoán Việt Nam đã được FTSE Russell công bố nâng hạng từ thị trường Cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp vào tháng 10/2025, với thời điểm phân bổ chính thức vào rổ chỉ số dự kiến từ ngày 21/9/2026. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục cải cách điều kiện kinh doanh, chuyển mạnh sang hậu kiểm và minh bạch hóa các dịch vụ hỗ trợ thị trường vốn có ý nghĩa củng cố nền tảng thể chế, góp phần duy trì đà cải thiện chất lượng thị trường sau khi việc nâng hạng chính thức có hiệu lực, đồng thời tạo thêm cơ sở để hướng tới các tiêu chí nâng hạng cao hơn trong dài hạn.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV của Luật Đầu tư, dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2026 nếu được Quốc hội thông qua, thể hiện bước đi tiếp theo trong lộ trình cải cách thể chế, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh mà Việt Nam đã kiên trì thực hiện trong nhiều năm qua. Đối với thị trường tài chính, thị trường vốn, dự thảo mang lại một số tín hiệu tích cực bước đầu, từ việc chuẩn hóa khung quản lý dịch vụ chứng khoán, dữ liệu, tín nhiệm, quỹ hưu trí đến việc lần đầu xác lập cơ sở pháp lý cho dịch vụ tài sản mã hóa và sàn giao dịch các-bon. Tuy nhiên, hiệu quả trong thực thi còn phụ thuộc vào tính đồng bộ giữa các văn bản pháp luật liên quan và năng lực giám sát hậu kiểm của các cơ quan quản lý trong giai đoạn triển khai tiếp theo./.
Thực hiện: TS. Phạm Tiến Đạt - Viện Chiến lược và chính sách Kinh tế - Tài chính, Bộ Tài chính
