Trong định hướng phát triển thị trường chứng khoán giai đoạn tới, việc đa dạng “hàng hóa” đang trở thành yêu cầu quan trọng nhằm phát triển chiều sâu thị trường vốn. Trong bối cảnh đó, phái sinh vàng được nghiên cứu như một hướng mở nhằm mở rộng công cụ đầu tư và phòng ngừa rủi ro, đồng thời bổ sung sản phẩm mới cho thị trường phái sinh.
Phái sinh vàng đang được đưa vào lộ trình nghiên cứu phát triển sản phẩm mới của thị trường chứng khoán Việt Nam. Trong bối cảnh cấu trúc sản phẩm hiện vẫn tập trung chủ yếu vào cổ phiếu, trái phiếu và hợp đồng tương lai chỉ số, việc mở rộng sang các công cụ tài chính gắn với vàng được xem là một hướng đi nhằm hoàn thiện hệ sinh thái sản phẩm và nâng cao tính đa dạng của thị trường.
Đa dạng “hàng hóa” cho giai đoạn phát triển mới
Sau hơn hai thập kỷ phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã đạt nhiều bước tiến về quy mô vốn hóa, thanh khoản cũng như số lượng nhà đầu tư tham gia. Tuy nhiên, so với nhiều thị trường trong khu vực, cấu trúc sản phẩm của thị trường vẫn còn tương đối hạn chế, chủ yếu tập trung vào cổ phiếu, trái phiếu và một số sản phẩm phái sinh dựa trên chỉ số.
Trong bối cảnh đó, việc đa dạng “hàng hóa” cho thị trường chứng khoán đang trở thành một định hướng quan trọng. Tại buổi khai xuân thị trường chứng khoán đầu năm, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục nghiên cứu và phát triển các sản phẩm mới nhằm nâng cao chiều sâu và sức hấp dẫn của thị trường vốn.
Theo định hướng này, bên cạnh các sản phẩm tài chính truyền thống, thị trường được kỳ vọng sẽ từng bước mở rộng sang các loại tài sản mới. Trong đó, vàng - một tài sản tài chính quan trọng trên thị trường toàn cầu - được xem là một trong những hướng nghiên cứu đáng chú ý cho các sản phẩm phái sinh trong thời gian tới.
Về mặt pháp lý, việc nghiên cứu các công cụ tài chính mới trên thị trường chứng khoán đã có cơ sở trong hệ thống văn bản hiện hành. Luật Chứng khoán năm 2019 cho phép tài sản cơ sở của chứng khoán phái sinh bao gồm chứng khoán, chỉ số chứng khoán hoặc các tài sản khác theo quy định của Chính phủ. Trên cơ sở đó, Nghị định số 158/2020/NĐ-CP đã quy định chi tiết về chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh, tạo khuôn khổ pháp lý cho việc phát triển và đa dạng hóa sản phẩm trên thị trường.
Trong bối cảnh thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam đã vận hành ổn định, khuôn khổ pháp lý hiện hành được xem là nền tảng để cơ quan quản lý tiếp tục nghiên cứu mở rộng danh mục sản phẩm trong thời gian tới, bao gồm các công cụ tài chính gắn với nhiều loại tài sản cơ sở khác nhau.
Đối với các sản phẩm gắn với vàng, nhiều ý kiến cho rằng việc phát triển quỹ ETF vàng cần có thị trường vàng cơ sở làm nền tảng, đặc biệt là một sàn giao dịch vàng vật chất tập trung nhằm bảo đảm cơ chế hình thành giá minh bạch. Liên quan đến định hướng phát triển thị trường vàng, Chỉ thị số 06/CT-TTg năm 2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Ngân hàng Nhà nước theo dõi sát diễn biến thị trường vàng và khẩn trương báo cáo về việc nghiên cứu, đề xuất thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia.
Theo các chuyên gia, khi thị trường vàng cơ sở được tổ chức minh bạch hơn, đây sẽ là nền tảng để nghiên cứu phát triển các sản phẩm tài chính gắn với vàng, bao gồm các sản phẩm phái sinh vàng hoặc quỹ ETF vàng.
Vàng và xu hướng tài chính hóa trên thị trường quốc tế
Những năm gần đây, kinh tế thế giới liên tục đối mặt với nhiều biến động khó lường. Xung đột địa chính trị, lạm phát kéo dài tại nhiều nền kinh tế lớn cùng với chu kỳ thắt chặt tiền tệ của các ngân hàng trung ương đã làm gia tăng đáng kể mức độ biến động trên thị trường tài chính toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, vàng tiếp tục khẳng định vai trò là tài sản trú ẩn an toàn của dòng vốn. Khi thị trường tài chính đối mặt với rủi ro, nhà đầu tư thường có xu hướng dịch chuyển một phần tài sản sang vàng nhằm bảo toàn giá trị.
Theo thống kê của Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council), tổng giá trị giao dịch vàng trên thị trường toàn cầu ước tính có thể đạt khoảng 90-100 tỷ USD mỗi ngày, cho thấy vàng không chỉ là tài sản tích trữ mà còn là một trong những thị trường tài chính có thanh khoản lớn.
Trong khi tại Việt Nam, vàng từ lâu vẫn chủ yếu được giao dịch dưới dạng vật chất, thì tại nhiều quốc gia, vàng đã trở thành tài sản cơ sở của nhiều sản phẩm tài chính như hợp đồng tương lai vàng, quyền chọn vàng hoặc các quỹ ETF vàng. Những công cụ này cho phép nhà đầu tư giao dịch dựa trên kỳ vọng về giá vàng trong tương lai mà không cần trực tiếp nắm giữ vàng vật chất.
Kinh nghiệm từ các quốc gia trong khu vực cho thấy thị trường phái sinh vàng có thể được phát triển theo nhiều mô hình khác nhau. Tại Thái Lan, hợp đồng tương lai vàng được giao dịch trên Thailand Futures Exchange (TFEX) và chủ yếu được thanh toán bằng tiền khi đáo hạn. Trong khi đó, Trung Quốc phát triển thị trường vàng theo mô hình kết hợp giữa thị trường vàng giao ngay và thị trường vàng phái sinh thông qua các trung tâm giao dịch như Shanghai Gold Exchange và Shanghai Futures Exchange.
Những kinh nghiệm này cho thấy việc phát triển các sản phẩm phái sinh vàng có thể góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường và cung cấp thêm các công cụ phòng ngừa rủi ro cho nhà đầu tư. Đồng thời, các công cụ này cũng giúp thị trường hình thành tín hiệu giá minh bạch hơn đối với vàng trong trung và dài hạn.
Phái sinh vàng tại Việt Nam: Từ định hướng đến lộ trình nghiên cứu
Mặc dù thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam đã vận hành ổn định trong những năm gần đây, song đến nay vẫn chưa có sản phẩm phái sinh nào có tài sản cơ sở là vàng được niêm yết và giao dịch chính thức.
Ghi nhận từ thực tế, khối lượng giao dịch trên thị trường phái sinh trong nhiều giai đoạn đạt hàng trăm nghìn hợp đồng mỗi phiên, cho thấy nhu cầu sử dụng các công cụ phái sinh của nhà đầu tư ngày càng gia tăng.
Hiện nay, việc chuẩn bị sản phẩm phái sinh vàng đang ở giai đoạn nghiên cứu và chuẩn bị điều kiện triển khai. HNX đang phối hợp với Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và các đơn vị liên quan nghiên cứu cấu trúc sản phẩm, chuẩn bị hệ thống kỹ thuật và xây dựng lộ trình phát triển các sản phẩm phái sinh mới như hợp đồng quyền chọn và phái sinh trên các tài sản cơ sở khác, trong đó có chỉ số giá vàng. Việc triển khai giao dịch sẽ chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành đề án, được cơ quan quản lý phê duyệt và hệ thống được kiểm thử với các thành viên thị trường.
Theo các chuyên gia phân tích, việc phát triển phái sinh vàng cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp với điều kiện của Việt Nam. Trong giai đoạn đầu, mô hình hợp đồng tương lai vàng thanh toán bằng tiền có thể là lựa chọn hợp lý do không yêu cầu hệ thống lưu kho và giao nhận vàng vật chất phức tạp.
Trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu tiếp tục biến động, việc nghiên cứu các sản phẩm phái sinh vàng là một hướng đi nhằm từng bước hoàn thiện cấu trúc sản phẩm của thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam.
Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính
