Khu vực kinh tế tư nhân đang bước vào giai đoạn thuận lợi hiếm có khi lần đầu tiên được xác định là “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế. Tuy nhiên, để chuyển hóa cơ hội này thành vai trò trụ cột thực chất, yêu cầu đặt ra là phải tháo gỡ đồng bộ các điểm nghẽn về thể chế, dòng vốn và năng lực cạnh tranh.
Từ thay đổi nhận thức đến cải cách thực chất
Tại hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh là sự dịch chuyển vai trò của kinh tế tư nhân từ khu vực bổ trợ sang lực lượng trung tâm của tăng trưởng.
Hiện khu vực này đóng góp khoảng 50% GDP, tạo hơn 80% việc làm và đóng vai trò quan trọng trong đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, những rào cản kéo dài về thể chế, thủ tục hành chính và môi trường kinh doanh vẫn đang kìm hãm khả năng phát triển.
TS. Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội - Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế & Tài chính của Quốc hội phát biểu tại hội thảo
Theo đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu, điểm mấu chốt của cải cách không nằm ở việc bổ sung chính sách, mà ở việc thay đổi cách xây dựng và thực thi pháp luật. Việc xóa bỏ cơ chế “xin – cho”, giảm chi phí tuân thủ, cùng với định hướng hạn chế hình sự hóa các quan hệ kinh tế sẽ góp phần tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch và ổn định hơn.
Thị trường chứng khoán: Kênh dẫn vốn trung – dài hạn ngày càng rõ vai trò
Nếu thể chế là điều kiện mở đường, thì thị trường vốn – đặc biệt là thị trường chứng khoán – đang dần trở thành “đòn bẩy” quan trọng cho khu vực kinh tế tư nhân.
Theo bà Lê Thị Việt Nga – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn duy trì được sự ổn định và xu hướng phát triển tích cực, đóng vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn phục vụ mục tiêu tăng trưởng bền vững.
Bà Lê Thị Việt Nga, Phó Chủ tịch UBCKNN phát biểu về vai trò của thị trường chứng khoán trong việc phát triển Kinh tế tư nhân
Thị trường ghi nhận sự cải thiện đồng bộ cả về quy mô và thanh khoản. Tính từ đầu năm 2026, giá trị giao dịch bình quân trên thị trường cổ phiếu niêm yết đạt khoảng 32.737 tỷ đồng/phiên, tăng hơn 12% so với năm trước. Tổng giá trị niêm yết và đăng ký giao dịch đạt gần 2,8 triệu tỷ đồng, trong khi vốn hóa thị trường đạt khoảng 10,5 triệu tỷ đồng, tương đương 82% GDP.
Số lượng nhà đầu tư tiếp tục gia tăng mạnh, với 12,66 triệu tài khoản tính đến cuối quý I/2026, cho thấy sự mở rộng đáng kể của cơ sở nhà đầu tư trong nước.
Không chỉ dừng ở quy mô, vai trò huy động vốn của thị trường cũng ngày càng rõ nét. Giá trị huy động qua thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp tăng liên tục trong các năm gần đây, từ hơn 404.000 tỷ đồng năm 2023 lên hơn 744.000 tỷ đồng năm 2025, phản ánh xu hướng phục hồi và mở rộng của kênh dẫn vốn này.
Để củng cố vai trò của thị trường vốn, ngành chứng khoán đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính nền tảng.
Một trong những điểm nhấn là việc hoàn thiện khung pháp lý theo hướng đồng bộ, minh bạch và tiệm cận thông lệ quốc tế. Song song đó, hạ tầng công nghệ được hiện đại hóa với việc đưa vào vận hành hệ thống KRX từ tháng 5/2025, góp phần nâng cao năng lực vận hành, giám sát và đảm bảo an toàn thị trường.
Đáng chú ý, việc thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp được xem là bước tiến quan trọng, mở ra cơ hội thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế dài hạn.
Bên cạnh đó, chất lượng quản trị doanh nghiệp cũng được cải thiện thông qua việc thúc đẩy minh bạch thông tin và áp dụng các chuẩn mực quản trị hiện đại. Việc ban hành Cẩm nang Quản trị công ty 2025, cập nhật theo nguyên tắc G20/OECD, là một bước đi quan trọng nhằm nâng chuẩn doanh nghiệp niêm yết.
Định hình chiến lược phát triển thị trường vốn giai đoạn mới
Trong giai đoạn 2026–2030, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, nhu cầu về nguồn vốn trung và dài hạn sẽ gia tăng mạnh mẽ. Trong bối cảnh đó, thị trường chứng khoán được định hướng trở thành kênh huy động vốn chủ lực của nền kinh tế, đặc biệt đối với khu vực tư nhân.
Theo Phó Chủ tịch UBCKNN, thị trường sẽ tập trung vào một số trụ cột lớn:
- Phát triển thị trường ổn định, minh bạch, hiệu quả và hội nhập quốc tế;
- Mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo;
- Thúc đẩy phát hành chứng khoán gắn với niêm yết để nâng cao tính minh bạch;
- Đa dạng hóa sản phẩm tài chính và thu hút nhà đầu tư tổ chức dài hạn.
Các giải pháp cụ thể bao gồm: tiếp tục hoàn thiện pháp lý; nâng cao độ mở thị trường (trong đó có lộ trình triển khai cơ chế CCP và nới room ngoại); đa dạng hóa hàng hóa trên thị trường; phát triển hệ sinh thái nhà đầu tư; đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường giám sát thị trường.
Dù thị trường vốn ngày càng hoàn thiện, khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp vẫn phụ thuộc lớn vào năng lực nội tại.
Theo bà Lê Thị Việt Nga, để tận dụng hiệu quả kênh huy động vốn này, doanh nghiệp tư nhân cần chủ động nâng cấp toàn diện theo các chuẩn mực của thị trường. Trong đó, bốn định hướng trọng tâm được nhấn mạnh gồm:
- Chuẩn hóa quản trị theo thông lệ quốc tế, nâng cao vai trò hội đồng quản trị và kiểm soát rủi ro;
- Tăng cường minh bạch và chất lượng công bố thông tin, bao gồm cả yếu tố phát triển bền vững (ESG);
- Xây dựng nền tảng tài chính lành mạnh và chiến lược phát triển dài hạn rõ ràng;
- Chuyển từ tư duy “tiếp cận vốn thụ động” sang chủ động huy động vốn thông qua thị trường.
Quá trình này không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn chi phí hợp lý mà còn nâng cao uy tín, chuẩn hóa quản trị và tăng khả năng cạnh tranh trong môi trường hội nhập.
Có thể thấy, kinh tế tư nhân đã hội tụ đủ điều kiện về quy mô và vai trò để trở thành trụ cột của nền kinh tế. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, thị trường tài chính và chính doanh nghiệp.
Các diễn giả tham gia thảo luận
Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế; thị trường chứng khoán giữ vai trò dẫn vốn; còn doanh nghiệp là chủ thể nâng cấp năng lực và thích ứng với chuẩn mực mới.
Nếu các điểm nghẽn về thể chế, vốn và năng lực cạnh tranh được xử lý hiệu quả, khu vực kinh tế tư nhân không chỉ là “động lực quan trọng nhất” mà hoàn toàn có thể trở thành trụ cột tăng trưởng bền vững của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
Phạm Hương - Phòng Truyền thông và công nghệ, SRTC
