.jpg)
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 119/2020/TT-BTC ngày 31/12/2020 quy định hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán. Đây được đánh giá là một trong những văn bản quan trọng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động sau giao dịch, đồng thời tạo nền tảng để triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (Central Counterparty - CCP) và vận hành đồng bộ hệ thống công nghệ thông tin KRX, đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn mới.
Hoàn thiện pháp lý để đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường
Sau hơn 5 năm triển khai, Thông tư số 119/2020/TT-BTC đã góp phần tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất cho hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh của thị trường và quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhiều quy định đã bộc lộ những điểm cần được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với yêu cầu quản lý và thực tiễn triển khai.
Việc xây dựng Thông tư mới xuất phát từ cả yêu cầu chính trị, pháp lý và thực tiễn. Theo đó, Chính phủ và Quốc hội đã xác định mục tiêu phát triển thị trường vốn an toàn, minh bạch, hiệu quả và bền vững tại Nghị quyết số 86/NQ-CP và Nghị quyết số 101/2023/QH15. Đồng thời, Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam cũng xác định việc phát triển hệ thống bù trừ, thanh toán hiện đại theo cơ chế CCP là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Bên cạnh đó, việc Luật số 56/2024/QH15 và Nghị định số 245/2025/NĐ-CP được ban hành đã bổ sung nhiều quy định mới liên quan đến hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán, đòi hỏi phải có văn bản hướng dẫn đồng bộ để bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức thực hiện.
Đặc biệt, việc đưa hệ thống công nghệ thông tin KRX vào vận hành đặt ra yêu cầu chuẩn hóa toàn bộ quy trình nghiệp vụ, từ đăng ký, lưu ký đến bù trừ và thanh toán giao dịch, tạo tiền đề cho việc áp dụng các mô hình quản lý hiện đại, tiệm cận thông lệ quốc tế.
Hoàn thiện toàn diện quy trình nghiệp vụ
Dự thảo Thông tư gồm 09 chương, 67 điều, tập trung sửa đổi toàn diện các quy định về hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán.
Đối với hoạt động đăng ký chứng khoán, dự thảo sửa đổi nhiều quy định liên quan đến đăng ký, hủy đăng ký chứng khoán, quản lý thông tin chứng khoán đã đăng ký, điều chỉnh số lượng chứng khoán đăng ký, cấp mã chứng khoán, thực hiện quyền và chuyển quyền sở hữu chứng khoán ngoài hệ thống. Các quy định mới được xây dựng phù hợp với Nghị định số 245/2025/NĐ-CP, đồng thời đáp ứng yêu cầu vận hành của hệ thống KRX và thực tiễn hoạt động trên thị trường.
Trong lĩnh vực lưu ký chứng khoán, dự thảo tiếp tục hoàn thiện quy định về mở tài khoản lưu ký đối với tổ chức phát hành chứng chỉ lưu ký ở nước ngoài, công ty con của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC), ngân hàng lưu ký thanh toán và các trường hợp mở tài khoản phục vụ xử lý tài sản bảo đảm. Đồng thời, các quy định liên quan đến chuyển khoản chứng khoán, phong tỏa, giải tỏa chứng khoán cũng như hoạt động vay và cho vay chứng khoán được rà soát, sửa đổi theo hướng phù hợp với mô hình vận hành mới.
Tạo nền tảng pháp lý cho cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP)
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của dự thảo là việc xây dựng khung pháp lý đầy đủ cho cơ chế CCP - mô hình được xem là tiêu chuẩn của các thị trường chứng khoán phát triển.
Theo dự thảo, các quy định về bù trừ, thanh toán trước thời điểm triển khai CCP cơ bản được kế thừa từ quy định hiện hành nhằm bảo đảm tính ổn định của thị trường. Song song với đó, dự thảo bổ sung đầy đủ các quy định áp dụng sau khi cơ chế CCP được triển khai.
Theo mô hình mới, công ty con của VSDC (Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam) sẽ thực hiện chức năng bù trừ và xác định nghĩa vụ thanh toán giao dịch chứng khoán, trong khi VSDC thực hiện thanh toán chứng khoán. Dự thảo cũng quy định rõ về tài khoản ký quỹ bù trừ, nghĩa vụ ký quỹ của nhà đầu tư, thành viên bù trừ và ngân hàng lưu ký thanh toán, đồng thời bảo đảm không làm thay đổi phương thức giao dịch và thanh toán đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.
Ngoài ra, dự thảo còn bổ sung quy định xử lý các trường hợp mất khả năng thanh toán, từ chối thế vị giao dịch và nguyên tắc phối hợp giữa thành viên bù trừ chung, thành viên giao dịch không bù trừ và ngân hàng lưu ký thanh toán. Đây là những nội dung được xây dựng trên cơ sở tham khảo khuyến nghị của nhóm chuyên gia Ngân hàng Thế giới và phù hợp với kiến trúc của hệ thống KRX.
Việc hoàn thiện cơ chế CCP được kỳ vọng sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro thanh toán, nâng cao mức độ an toàn của hệ thống, đồng thời là một trong những tiêu chí quan trọng để nâng cao vị thế của thị trường chứng khoán Việt Nam trong quá trình nâng hạng.
Bổ sung nhiều quy định mới phù hợp thông lệ quốc tế
Bên cạnh cơ chế CCP, dự thảo Thông tư còn bổ sung quy định về phương thức thanh toán tức thời theo từng giao dịch đối với trái phiếu doanh nghiệp niêm yết. Việc áp dụng phương thức này giúp thống nhất cơ chế quản lý giữa các phân khúc thị trường trái phiếu, đồng thời giảm thiểu rủi ro thanh toán trong bối cảnh loại chứng khoán này chưa áp dụng cơ chế CCP.
Dự thảo cũng sửa đổi toàn diện các quy định liên quan đến quản lý và sử dụng quỹ hỗ trợ thanh toán, quỹ bù trừ và quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ. Trong đó, quy định rõ cơ chế chuyển đổi từ quỹ hỗ trợ thanh toán sang quỹ bù trừ khi triển khai CCP; hoàn thiện quy định về mức đóng góp, hình thức quản lý và sử dụng quỹ bù trừ nhằm bảo đảm khả năng xử lý rủi ro trong mọi tình huống phát sinh.
Đồng thời, dự thảo bổ sung quy định về trích lập, quản lý và sử dụng quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ của VSDC và Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam theo quy định tại Nghị định số 245/2025/NĐ-CP.
Đẩy mạnh chuyển đổi số, cắt giảm thủ tục hành chính
Một điểm mới khác của dự thảo là việc tiếp tục rà soát, đơn giản hóa các thủ tục hành chính và chế độ báo cáo theo định hướng chuyển đổi số của Chính phủ.
Nhiều quy trình nghiệp vụ được chuẩn hóa theo hướng điện tử hóa, giảm giấy tờ, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, tổ chức và các thành viên thị trường khi thực hiện các thủ tục về đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán.
Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn giúp giảm chi phí tuân thủ, tăng tính minh bạch và nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ trên thị trường.
Tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới của thị trường chứng khoán
Có thể thấy, dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 119/2020/TT-BTC không chỉ là hoạt động sửa đổi kỹ thuật đối với một văn bản quy phạm pháp luật, mà còn đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp lý về hạ tầng thị trường chứng khoán.
Việc xây dựng đầy đủ khuôn khổ pháp lý cho hệ thống KRX và cơ chế CCP sẽ góp phần nâng cao năng lực quản trị rủi ro, hiện đại hóa hoạt động hậu giao dịch, tăng khả năng kết nối với các chuẩn mực quốc tế và hỗ trợ mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam trong thời gian tới.
Hiện dự thảo Thông tư đang được Bộ Tài chính đăng tải trên Cổng Thông tin điện tử để lấy ý kiến rộng rãi. Bộ Tài chính đề nghị các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân quan tâm nghiên cứu, tham gia góp ý nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo, bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và hiệu quả khi triển khai trên thực tế./.
Phạm Hương – Phòng Truyền thông và công nghệ, SRTC
